Kuchnia i jedzenie bez zbędnych komplikacji

Produkty i zakupy

Czy mule są zdrowe? Owoce morza, krewetki i ryby bez mitów

Czy mule są zdrowe? Dla większości osób tak, pod warunkiem że pochodzą z pewnego źródła i trafiają na talerz dobrze ugotowane. Dostarczają sporo białka przy niewielkiej ilości tłuszczu, a do tego żelaza i witaminy B12. Podobnie jest z innymi owocami morza i rybami morskimi. Każda z tych grup wnosi do jadłospisu coś innego.

Mają też swoje ograniczenia. Małże filtrują wodę i mogą kumulować zawarte w niej zanieczyszczenia, a mięczaki i skorupiaki należą do częstych alergenów pokarmowych. Dlatego równie ważne jak sam gatunek są wybór produktu w sklepie, właściwe przechowywanie i staranna obróbka cieplna.

Czy mule są zdrowe – odpowiedź na początek

Mięso mul jest chude i niskokaloryczne, więc dobrze sprawdza się w lekkich daniach obiadowych. Zastrzeżenia dotyczą głównie pochodzenia produktu i obróbki, a nie samego gatunku.

Muszle omułka jadalnego na jasnym tle: ciemne skorupy z zewnątrz i jasne, perłowe wnętrze jednej z nich
Omułek jadalny to gatunek małży najczęściej sprzedawany w sklepach i podawany w restauracjach. Zdjęcie: H. Zell, CC BY-SA 3.0 / Wikimedia Commons

Wartości odżywcze mul

Najmocniejszą stroną mul jest połączenie dwóch składników, których w diecie często brakuje, czyli żelaza i witaminy B12. Dlatego mule mogą być ciekawym urozmaiceniem dla osób, które jedzą niewiele czerwonego mięsa. Białka jest w nich sporo w stosunku do kalorii, a tłuszczu niewiele.

Kwasów omega-3 mule mają jednak wyraźnie mniej niż łosoś, makrela czy sardynki. Lepiej traktować je jako uzupełnienie tłustych ryb morskich, a nie ich zamiennik. Różnice między poszczególnymi gatunkami pokazuje porównanie mul, ostryg i krewetek.

Kiedy mule mogą szkodzić

Mule mają też słabsze strony. Ponieważ żywią się, przepuszczając przez siebie wodę, mogą gromadzić metale ciężkie, bakterie oraz toksyny wytwarzane przez niektóre glony. Tych toksyn nie niszczy gotowanie, dlatego tak ważne jest kupowanie mul z kontrolowanych hodowli i legalnej sprzedaży. Samodzielne zbieranie ich na plaży to niepotrzebne ryzyko.

Ostrożność powinny zachować:

  • osoby z alergią na mięczaki lub skorupiaki, ponieważ reakcja może być gwałtowna nawet po niewielkiej porcji,
  • kobiety w ciąży, które powinny jeść wyłącznie dokładnie ugotowane owoce morza,
  • osoby z chorobami przewlekłymi, na przykład z dną moczanową lub chorobami nerek, a także osoby z obniżoną odpornością.

Czy owoce morza są zdrowe – co dają organizmowi

Wiele zależy od tego, co dokładnie nazywamy owocami morza. W polskiej kuchni tym mianem określa się zwykle skorupiaki (krewetki, kraby, homary) i mięczaki (mule, ostrygi, kalmary, ośmiornice). Ryby morskie tworzą osobną grupę, choć ze względu na podobne wartości odżywcze często omawia się je razem.

Białko

Zarówno owoce morza, jak i ryby dostarczają pełnowartościowego białka. Zawiera ono wszystkie niezbędne aminokwasy, których organizm nie wytwarza sam, a potrzebuje ich do budowy i regeneracji tkanek, w tym mięśni. Większość skorupiaków i małży ma przy tym mało tłuszczu, więc solidna porcja białka nie wiąże się z dużą liczbą kalorii.

Omega-3 – realne korzyści bez przesady

Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe omega-3 (EPA i DHA) wspierają prawidłową pracę serca, mózgu i wzroku. Ich najbogatszym źródłem są tłuste ryby morskie. Skorupiaki i mięczaki zawierają ich wyraźnie mniej.

Regularne jedzenie ryb wiąże się z korzystniejszym profilem lipidowym krwi. DHA jest naturalnym składnikiem mózgu i siatkówki oka. Te efekty dotyczą jednak całego sposobu odżywiania. Ryby i owoce morza są elementem zróżnicowanej diety, a nie środkiem leczniczym.

Jod, selen, cynk i witaminy

Owoce morza i ryby to jedno z naturalnych źródeł jodu, potrzebnego do prawidłowej pracy tarczycy. Dostarczają też:

  • selenu, który współtworzy enzymy chroniące komórki przed stresem oksydacyjnym,
  • cynku, ważnego między innymi dla układu odpornościowego,
  • żelaza,
  • witamin z grupy B.

Ryby, zwłaszcza tłuste, należą ponadto do nielicznych produktów spożywczych zawierających witaminę D. W polskiej diecie tej witaminy często brakuje, szczególnie jesienią i zimą.

Które owoce morza i ryby wybierać – porównanie

Tłuste ryby morskie – łosoś, makrela, sardynki

Pod względem kwasów omega-3 tłuste ryby morskie wyraźnie wyprzedzają skorupiaki i małże. Łosoś, makrela i sardynki zawierają ich najwięcej, dlatego to one powinny stanowić podstawę rybnej części jadłospisu.

Sardynki mają dodatkową zaletę. Jedzone razem z drobnymi, miękkimi ośćmi, na przykład z puszki, dostarczają też wapnia. Przydaje się to zwłaszcza osobom, które jedzą mało nabiału.

Krewetki i ostrygi

Krewetki dostarczają dużo białka przy niewielkiej liczbie kalorii, a przy tym są źródłem cynku. Dobrze sprawdzają się w lekkich daniach, sałatkach i makaronach, o ile nie podaje się ich w ciężkich sosach na maśle lub śmietanie.

Ostrygi wyróżniają się na tle innych owoców morza bardzo wysoką zawartością cynku. Dostarczają też żelaza i witaminy B12, więc pod względem wartości odżywczych są bliżej mul niż krewetek.

Jak to wykorzystać w jadłospisie

Każda grupa ma inne mocne strony, dlatego lepiej je przeplatać, niż jeść stale jeden gatunek. Przykładowy podział może wyglądać tak:

  • tłusta ryba morska jako stały element tygodniowego menu, głównie ze względu na omega-3,
  • mule lub ostrygi od czasu do czasu, jako źródło żelaza, cynku i witaminy B12,
  • krewetki jako szybki, lekki dodatek białkowy do obiadu lub kolacji.

Znaczenie ma także forma, w jakiej ryby i owoce morza trafiają na talerz. Najmniej korzystne są wersje panierowane i głęboko smażone, w tym gotowe paluszki rybne czy krewetki w cieście. Dokładają one dużo tłuszczu i soli, przez co danie przestaje być lekkim i wartościowym posiłkiem.

Jak kupować, przechowywać i przygotowywać owoce morza

Ugotowane krewetki w skorupkach ułożone na pokruszonym lodzie w metalowej tacy
Owoce morza do chwili podania trzymaj w niskiej temperaturze, najlepiej na lodzie lub w lodówce. Zdjęcie: AmandaE / Pixabay

Świeże czy mrożone

Świeże owoce morza mają intensywniejszy smak, ale trzeba je zjeść szybko, najlepiej w dniu zakupu. Mrożone są wygodniejsze i trwalsze, więc łatwiej mieć je pod ręką na szybki obiad.

Przy zakupie mrożonek warto sprawdzić:

  • datę minimalnej trwałości,
  • szczelność opakowania,
  • czy produkt nie jest pokryty grubą warstwą szronu albo zbrylony. Może to świadczyć o tym, że był rozmrażany i ponownie zamrożony.

Kupując świeże mule, obejrzyj każdą muszlę. Powinna być zamknięta albo domykać się po lekkim stuknięciu. Odrzuć muszle pęknięte oraz otwarte, które nie domykają się po stuknięciu. Zapach ma być świeży i morski. Kwaśny lub nieprzyjemny oznacza, że produkt się zepsuł.

Przechowywanie w domu

Żywe mule trzyma się w lodówce, w misce przykrytej wilgotną ściereczką. Nie zanurza się ich w wodzie i nie zamyka w szczelnej folii, bo bez dostępu powietrza szybko giną. Najlepiej przygotować je jak najszybciej, w miarę możliwości jeszcze w dniu zakupu.

Mrożone owoce morza i ryby rozmraża się powoli w lodówce, a nie w temperaturze pokojowej, w której bakterie namnażają się znacznie szybciej. Rozmrożonego produktu nie zamraża się ponownie.

Metody przygotowania

Owocom morza najlepiej służą proste metody, czyli gotowanie na parze, duszenie w białym winie lub bulionie, grillowanie i pieczenie. Pozwalają one wydobyć smak bez dodawania dużej ilości tłuszczu. Mule przed gotowaniem płucze się pod zimną bieżącą wodą i usuwa z nich włókna, którymi przyczepiają się do podłoża.

Niezależnie od wybranej metody owoce morza i ryby trzeba doprowadzić do pełnego ugotowania, bo surowe i niedogotowane produkty zwiększają ryzyko zatrucia pokarmowego. Ugotowane krewetki stają się nieprzezroczyste i różowe, a ryba łatwo rozdziela się na płatki. Mule dusi się pod przykryciem, aż muszle się otworzą.

Zapamiętaj: mule, które po ugotowaniu pozostały zamknięte, należy wyrzucić. Nie podważaj ich nożem i nie przedłużaj gotowania w nadziei, że się otworzą.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kobiety w ciąży mogą jeść mule i inne owoce morza?

W ciąży odradza się owoce morza surowe lub niedogotowane, na przykład surowe ostrygi, sushi z surową rybą lub surowymi krewetkami czy wędzone na zimno ryby, ze względu na ryzyko zakażeń. Dobrze ugotowane owoce morza i ryby o niskiej zawartości rtęci mogą zwykle pozostać w diecie. Rodzaj i ilość najlepiej ustalić z lekarzem prowadzącym.

Jak często można jeść owoce morza?

Zalecenia żywieniowe mówią o jedzeniu ryb co najmniej dwa razy w tygodniu, w tym ryb tłustych, morskich. Skorupiaki i małże dobrze sprawdzają się jako urozmaicenie tych posiłków. Osoby z dną moczanową lub chorobami nerek powinny ustalić częstotliwość z lekarzem lub dietetykiem.

Czy mule ze słoika lub puszki są równie wartościowe jak świeże?

Mule konserwowe zachowują większość białka i składników mineralnych, takich jak żelazo czy cynk, choć część witamin może się zmniejszyć podczas obróbki. Często zawierają jednak sporo soli, a w marynatach także cukier i ocet. Warto czytać etykietę i odsączyć zalewę przed podaniem.

Czy krewetki i inne owoce morza podnoszą cholesterol?

Krewetki i niektóre inne owoce morza zawierają stosunkowo dużo cholesterolu, ale mało tłuszczów nasyconych. U większości osób na poziom cholesterolu we krwi bardziej wpływają tłuszcze nasycone i sposób przygotowania, na przykład smażenie na maśle, niż sam cholesterol z jedzenia. Przy podwyższonym cholesterolu lub chorobach serca ilość owoców morza w diecie najlepiej omówić z lekarzem.

Zobacz również